Van 1774 tot 1781 bouwde Eise Eisinga een bewegend model van het zonnestelsel tegen het plafond van zijn woonkamer. Dit 'planetarium' bestaat nog steeds en is nu een museum. Op de foto kun je dit zien.

Leven rond 1800
Eise Eisinga werd geboren in 1744. Net als de meeste kinderen mocht hij na de basisschool niet gaan studeren. Hij moest al op jonge leeftijd gaan werken als wolkammer, net als zijn vader. Maar hij was heel slim en leergierig. In zijn vrije tijd las hij veel boeken over wiskunde en sterrenkunde. Zo kwam hij alles te weten over sterren en planeten.

Wat is een planetarium?
Aan het woord kun je al zien dat het iets met planeten te maken heeft. Een planetarium is een model van het zonnestelsel. De zon, de maan en de planeten bewegen precies zoals ze dat in het echt ook doen, maar dan in het klein. Eisinga bouwde zo'n model in zijn eigen huis in Franeker. Op zolder maakte hij een ingewikkeld slingeruurwerk met tandwielen. Tegen zijn plafond schilderde hij de banen van de planeten, met in het midden de zon. Zo kon hij de stand van de planeten op ieder moment volgen. En dat kan nu nog steeds, want het is het oudste nog werkende planetarium ter wereld.

Waarom bouwde Eise Eisinga een planetarium?
Een dominee in Friesland voorspelde in 1774 dat er enkele weken later een ramp zou gebeuren. Vier planeten en de maan zouden tegen elkaar botsen en de aarde zou vergaan. De meeste mensen geloofden hem en raakten in paniek. Maar Eise Eisinga had veel verstand van de zon, de sterren en de planeten. Hij wilde de mensen laten zien dat ze niet bang hoefden te zijn. Daarom bouwde hij een planetarium.